॥ శ్రీ హనుమతే నమః ॥
హనుమాన్ చాలీసా — అర్థంతో
పూర్తి పాఠం, ప్రతి చౌపాయి క్రింద సరళమైన తెలుగు అర్థంతో
దోహా
శ్రీ గురు చరణ సరోజ రజ్, నిజ మను ముకురు సుధారి,
బరనౌ రఘుబర బిమల జసు, జో దాయకు ఫల చారి.
బరనౌ రఘుబర బిమల జసు, జో దాయకు ఫల చారి.
అర్థం
శ్రీ గురువుల చరణకమలాల ధూళితో నా మనస్సు అనే అద్దాన్ని శుభ్రపరచుకుని, శ్రీ రఘునాథుని (శ్రీరాముని) నిర్మల కీర్తిని వర్ణిస్తున్నాను, అది ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం అనే నాలుగు ఫలాలను ప్రసాదించేది.
దోహా
బుద్ధిహీన తను జానికే, సుమిరౌ పవన కుమార,
బల బుద్ధి విద్యా దేహు మోహి, హరహు కలేశ వికార్.
బల బుద్ధి విద్యా దేహు మోహి, హరహు కలేశ వికార్.
అర్థం
నా శరీరం, బుద్ధి బలహీనమైనవని తెలుసుకుని, పవనకుమారుడైన హనుమంతుని స్మరిస్తున్నాను. హే హనుమంతా, నాకు బలం, బుద్ధి, విద్య ప్రసాదించు మరియు నా కష్టాలను, దోషాలను తొలగించు.
చౌపాయి 1 – 10
1
జై హనుమాన్ జ్ఞాన గున సాగర, జై కపీస్ తిహుం లోక ఉజాగర్॥
అర్థంజ్ఞానం, గుణాలకు సాగరుడైన హనుమంతా, నీకు జయము. వానరరాజా, నీవు మూడు లోకాలలో (స్వర్గం, భూమి, పాతాళం) నీ కీర్తితో ప్రకాశిస్తున్నావు.
2
రామ దూత అతులిత బల ధామా, అంజని పుత్ర పవనసుత్ నామా॥
అర్థంనీవు శ్రీరాముని దూతవు మరియు అసమానమైన బలానికి నెలవువు. నీవు అంజనీ మాత పుత్రుడివి, కనుక నీకు పవనసుతుడు అనే పేరు కూడా ఉంది.
3
మహావీర బిక్రమ బజ్రంగీ, కుమతి నివార సుమతి కే సంగీ॥
అర్థంనీవు మహావీరుడివి, నీ శరీరం వజ్రం వలె బలమైనది. నీవు దుర్బుద్ధిని తొలగించి, సద్బుద్ధి కలవారికి తోడుగా ఉంటావు.
4
కంచన బరన బిరాజ్ సుబేసా, కానన కుండల కుంచిత కేసా॥
అర్థంనీ వర్ణం బంగారం వలె తేజోవంతంగా ఉంది, నీవు అందమైన వస్త్రాలతో అలంకరించబడి ఉన్నావు. నీ చెవులలో కుండలాలు, ముంగురులు ఉన్నాయి.
5
హాథ్ బజ్ర అరు ధ్వజా బిరాజే, కాంధే మూంజ జనేఊ సాజే॥
అర్థంనీ చేతిలో వజ్రాయుధం, ధ్వజం శోభిస్తున్నాయి, మరియు భుజంపై మూంజ జందెము అలంకారంగా ఉంది.
6
శంకర సువన కేసరీ నందన, తేజ ప్రతాప మహా జగవందన్॥
అర్థంనీవు శంకరుని అంశవు, కేసరి పుత్రుడివి. నీ తేజస్సును, పరాక్రమాన్ని యావత్ ప్రపంచం వందనం చేస్తుంది.
7
విద్యావాన్ గుని అతి చాతుర, రామ కాజ కరిబే కో ఆతుర॥
అర్థంనీవు విద్యావంతుడవు, గుణవంతుడవు, అత్యంత చతురుడవు, మరియు ఎల్లప్పుడూ శ్రీరాముని కార్యం చేయడానికి ఆతురతతో ఉంటావు.
8
ప్రభు చరిత్ర సునిబే కో రసియా, రామ లఖన సీతా మనబసియా॥
అర్థంప్రభువు శ్రీరాముని కథను వినడంలో నీకు ఆసక్తి ఉంది, రామ, లక్ష్మణ, సీతమ్మవారు ఎల్లప్పుడూ నీ మనస్సులో నివసిస్తారు.
9
సూక్ష్మ రూప ధరి సియహి దిఖావా, వికట రూప ధరి లంక జరావా॥
అర్థంనీవు సూక్ష్మ రూపం ధరించి సీతమ్మవారికి దర్శనం ఇచ్చావు, భయంకరమైన రూపం ధరించి లంకను దహించావు.
10
భీమ రూప ధరి అసుర సఁహారే, రామచంద్ర కే కాజ సవాఁరే॥
అర్థంనీవు విశాలమైన రూపం ధరించి రాక్షసులను సంహరించావు, ఆ విధంగా శ్రీరామచంద్రుని కార్యాన్ని విజయవంతం చేశావు.
చౌపాయి 11 – 20
11
లాయే సజీవన లఖన జియాఏ, శ్రీ రఘుబీర హరషి ఉర లాఏ॥
అర్థంసంజీవని మూలికను తెచ్చి నీవు లక్ష్మణుని ప్రాణాలను కాపాడావు, దానితో సంతోషించి శ్రీరాముడు నిన్ను హృదయానికి హత్తుకున్నాడు.
12
రఘుపతి కీన్హీ బహుత బడ఼ాఈ, తుమ్ మమ ప్రియ భరత-హి సమ భాఈ॥
అర్థంశ్రీరాముడు నిన్ను ఎంతగానో ప్రశంసిస్తూ చెప్పాడు — నీవు నాకు భరతునితో సమానమైన ప్రియమైన సోదరుడివి.
13
సహస బదన్ తుమ్హరో జస్ గావై, అస కహి శ్రీపతి కంఠ లగావై॥
అర్థంవేయి ముఖాలు (శేషనాగుడు) నీ కీర్తిని కీర్తిస్తాయి — అని చెబుతూ శ్రీరాముడు నిన్ను ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.
14
సనకాదిక బ్రహ్మాది మునీసా, నారద సారద సహిత అహీసా॥
అర్థంసనకాది ఋషులు, బ్రహ్మదేవుడు, మహా మునులు, నారద మహర్షి, సరస్వతీ దేవి, శేషనాగుడు — వీరందరూ నీ గుణగానం చేస్తారు.
15
జమ కుబేర దిగపాల జహాఁ తే, కవి కోవిద్ కహి సకే కహాఁ తే॥
అర్థంయమధర్మరాజు, కుబేరుడు, దిక్పాలకులు, మరియు గొప్ప కవులు, పండితులు కూడా నీ గుణాలను పూర్తిగా వర్ణించలేరు.
16
తుమ్ ఉపకార సుగ్రీవహి కీన్హా, రామ మిలాయ రాజ పద దీన్హా॥
అర్థంనీవు సుగ్రీవునికి గొప్ప ఉపకారం చేశావు — శ్రీరామునితో అతని కలయిక కలిగించి అతని రాజ్యపదవిని తిరిగి పొందించావు.
17
తుమ్హరో మంత్ర బిభీషణ మానా, లంకేశ్వర భయే సబ జగ జానా॥
అర్థంనీ సలహాను అంగీకరించి విభీషణుడు లంకకు రాజు అయ్యాడు — ఈ విషయం యావత్ ప్రపంచానికి తెలుసు.
18
జుగ సహస్త్ర జోజన పర భానూ, లిల్యో తాహి మధుర ఫ఼ల జానూ॥
అర్థంవేల యోజనాల దూరంలో ఉన్న సూర్యుడిని నీవు చిన్నతనంలో తీపి పండు అనుకుని మింగివేశావు — అదీ నీ అద్భుత శక్తి.
19
ప్రభు ముద్రికా మేలి ముఖ మాహీ, జలధి లాఁఘి గఏ అచరజ్ నాహీ॥
అర్థంశ్రీరాముని ముద్రికను నోటిలో ఉంచుకుని నీవు సముద్రాన్ని దాటావు — నీకు అది ఆశ్చర్యకరమైన విషయం కాదు.
20
దుర్గమ కాజ జగత్ కే జేతే, సుగమ అనుగ్రహ తుమ్హరే తేతే॥
అర్థంప్రపంచంలో ఎన్ని కష్టమైన కార్యాలున్నాయో, అవన్నీ నీ కృపతో సులభమవుతాయి.
చౌపాయి 21 – 30
21
రామ దుఆరే తుమ్ రఖవారే, హోత్ నా ఆజ్ఞా బిను పైసారే॥
అర్థంనీవు శ్రీరాముని ద్వారపాలకుడివి — నీ అనుమతి లేకుండా ఎవరూ లోపలికి ప్రవేశించలేరు.
22
సబ సుఖ లహై తుమ్హారీ సరనా, తుమ్ రక్షక కాహు కో డరనా॥
అర్థంనీ శరణు పొందిన వారికి అన్ని సుఖాలు లభిస్తాయి. నీవు రక్షకుడిగా ఉన్నప్పుడు భయం అవసరం లేదు.
23
ఆపన తేజ సమ్హారో ఆపై, తీనోం లోక హాఁక్ తై కాపై॥
అర్థంనీ తేజస్సును నీవే భరించగలవు. నీ ఒక్క గర్జనతో మూడు లోకాలూ కంపిస్తాయి.
24
భూత పిశాచ నికట నహి ఆవై, మహావీర జబ్ నామ సునావై॥
అర్థంనీ పేరు ఉచ్చరించినప్పుడు, భూత ప్రేతాలు వంటి దుష్ట శక్తులు దగ్గరకు కూడా రాలేవు.
25
నాసై రోగ హరే సబ పీరా, జపత్ నిరంతర హనుమత్ బీరా॥
అర్థంవీరుడైన హనుమంతా, నీ నామాన్ని నిరంతరం జపించే వారి రోగాలు, బాధలు అన్నీ తొలగిపోతాయి.
26
సంకట తై హనుమాన్ ఛుడావై, మన క్రమ వచన ధ్యాన జో లావై॥
అర్థంమనసుతో, మాటతో, కర్మతో నిన్ను ధ్యానించే వారిని హనుమంతుడు అన్ని సంకటాల నుండి విముక్తి చేస్తాడు.
27
సబ పర రామ తపస్వీ రాజా, తినకే కాజ సకల తుమ్ సాజా॥
అర్థంతపస్వి రాజైన శ్రీరాముడు అందరికంటే శ్రేష్ఠుడు, మరియు అతని కార్యాలన్నింటినీ నీవే సఫలం చేశావు.
28
ఔర్ మనోరథ జో కోఈ లావై, సోఈ అమిత జీవన ఫల పావై॥
అర్థంఎవరు తమ కోరికను తీసుకుని నీ వద్దకు వస్తారో, వారికి జీవితంలో అపరిమితమైన ఫలం లభిస్తుంది.
29
చారో జుగ పరతాప తుమ్హారా, హై పరసిద్ధ జగత్ ఉజియారా॥
అర్థంనాలుగు యుగాలలో నీ ప్రతాపం వ్యాపించి ఉంది, అది యావత్ ప్రపంచంలో వెలుగులా ప్రసిద్ధి చెందింది.
30
సాధు సంత కే తుమ్ రఖవారే, అసుర నికందన రామ దులారే॥
అర్థంనీవు సాధు సంతులకు రక్షకుడివి, రాక్షసులను నాశనం చేసేవాడివి, మరియు శ్రీరామునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడివి.
చౌపాయి 31 – 40
31
అష్ట సిద్ధి నౌ నిధి కే దాతా, అస బర దీన జానకీ మాతా॥
అర్థంజానకీ మాత (సీతమ్మవారు) నీకు ఎనిమిది సిద్ధులు, తొమ్మిది నిధులు ఇచ్చే వరాన్ని ప్రసాదించింది.
32
రామ రసాయన తుమ్హారే పాసా, సదా రహో రఘుపతి కే దాసా॥
అర్థంశ్రీరామ భక్తి అనే అమృతం ఎల్లప్పుడూ నీ వద్ద ఉంది, మరియు నీవు ఎల్లప్పుడూ శ్రీరఘునాథుని దాసుడిగా ఉంటావు.
33
తుమ్హారే భజన రామ కో పావై, జనమ జనమ కే దుఖ బిసరావై॥
అర్థంనీ భజనతో మనిషి శ్రీరాముని పొందుతాడు, మరియు జన్మజన్మల దుఃఖాలు మరచిపోతాడు.
34
అంత కాల రఘుబర పుర జాఈ, జహాఁ జన్మ హరి-భక్త కహాఈ॥
అర్థంజీవిత చరమాంకంలో అటువంటి భక్తుడు శ్రీరాముని పరమధామానికి వెళ్తాడు, తరువాతి జన్మలో హరిభక్తుడిగా పిలువబడతాడు.
35
ఔర దేవతా చిత్త నా ధరై, హనుమత్ సేఇ సర్వ సుఖ కరై॥
అర్థంఅటువంటి భక్తుని మనసులో వేరే దేవత గురించిన ఆలోచన కూడా రాదు, ఎందుకంటే హనుమంతుని సేవతోనే అతనికి అన్ని సుఖాలు లభిస్తాయి.
36
సంకట కటై మిటై సబ పీరా, జో సుమిరై హనుమత్ బలబీరా॥
అర్థంబలవీరుడైన హనుమంతుని స్మరించే వారి సంకటాలు తొలగిపోతాయి మరియు అన్ని బాధలు మటుమాయమవుతాయి.
37
జై జై జై హనుమాన్ గుసాఈఁ, కృపా కరహు గురు దేవ కీ నాఈ॥
అర్థంహనుమాన్ మహారాజా, నీకు జయము జయము జయము. గురుదేవుని వలె నా పట్ల దయ చూపించు.
38
జో సత్ బార్ పాఠ కర కోఈ, ఛూటహి బంది మహా సుఖ హోఈ॥
అర్థంఈ చాలీసాను వంద సార్లు పఠించే వారు అన్ని బంధనాల నుండి విముక్తులై గొప్ప సుఖాన్ని పొందుతారు.
39
జో యహ పఢే హనుమాన్ చాలీసా, హోయ సిద్ధి సాఖీ గౌరీసా॥
అర్థంఈ హనుమాన్ చాలీసాను పఠించే వారికి సిద్ధి లభిస్తుంది — దీనికి సాక్షి స్వయంగా శివుడు (గౌరీసా).
40
తులసీదాస సదా హరి చేరా, కీజై నాథ హృదయ మహ డేరా॥
అర్థంతులసీదాసు చెబుతున్నాడు — నేను ఎల్లప్పుడూ శ్రీరాముని సేవకుడిని. నాథా, నీవు నా హృదయంలో ఎల్లప్పుడూ నివసించు.
ముగింపు దోహా
పవన తనయ సంకట హరణ, మంగల మూరతి రూప్,
రామ లఖన సీతా సహిత, హృదయ బసహు సుర భూప్॥
రామ లఖన సీతా సహిత, హృదయ బసహు సుర భూప్॥
అర్థం
పవనపుత్రా, సంకటాలను హరించే, మంగళ స్వరూపుడైన హనుమంతా — రామ, లక్ష్మణ, సీతమ్మవారితో సహా నా హృదయంలో ఎల్లప్పుడూ నివసించు.